แนวทางปฎิบัติสำหรับนักดูนก (Code of conduct for Birdwatchers)

การอนุรักษ์ธรรมชาติในปัจจุบัน ได้รับแรงสนับสนุนไม่น้อยจากกลุ่มคนที่เรียกตัวเองว่า "นักดูนก"
ขณะที่นักดูนกเพิ่มจำนวนมากขึ้น หากไม่ระมัดระวัง โอกาสที่กิจกรรมการดูนกจะก่อให้เกิดความเสียหายแก่ นกและธรรมชาติก็มีมากขึ้น เรานักดูนกจึงควรถือเป็นหน้าที่ที่จะสร้างจิตสำนึกแห่งความรับผิดชอบต่อธรรมชาติร่วมกัน

โดยควรปฏิบัติตามแนวทางดังนี้

1. พึงระลึกอยู่เสมอว่า ความสุขและความปลอดภัยของนกต้องสำคัญเหนือสิ่งอื่นใด

....
ไม่ว่าเราจะทำกิจกรรมใดๆ ที่เกี่ยวข้องกับนก เช่น การดูนก การถ่ายภาพ การเข้าใกล้ที่อยู่อาศัย ที่หาอาหาร หรือเข้าใกล้รังนก พึงถามตนเองว่ากิจกรรมนั้นมีผลกระทบต่อความสุขและความปลอดภัยของนกหรือไม่ ถ้ามีหรืออาจมี ก็ควรหลีกเลี่ยงเสีย

 

2. ไม่ว่าเราจะทำกิจกรรมใดๆ ควรรบกวนนก และการดำเนินชีวิตตามปกติของนกให้น้อยที่สุด

... เมื่อเราต้องทำกิจกรรมใดๆ ที่จะเกี่ยวข้องกับนก พยายามหลีกเลี่ยงการกระทำที่จะส่งผลกับการ ดำเนินชีวิตตามปกติของนก เพราะทุกอิริยาบทของนก เช่น การหาอาหาร ไซร้ขน พรางตัวนิ่งๆ เกาะพักผ่อน ร้องเพลง ร้องประกาศอาณาเขต ฯลฯ ล้วนมีความสำคัญยิ่งต่อการดำรงชีวิต

ควรหลีกเลี่ยงการกระทำที่เป็นการรบกวนนก เช่น
xx- หลีกเลี่ยงการใช้เทปเสียงล่อนก เนื่องจากจะทำให้นกเครียดเพราะคิดว่ามีผู้บุกรุก ถ้าใช้ถี่เกินไป จะทำให้นกทิ้งพื้นที่ เพราะคิดว่ามีผู้บุกรุกอาณาเขต
xx- หลีกเลี่ยงการไล่นกให้ออกจากที่ซ่อน เนื่องจากนกจำเป็นต้องซ่อนตัวจากนักล่า การไล่นกออกมาเพื่อดู จะทำให้นกมีความปลอดภัยน้อยลง
xx- หลีกเลี่ยงการทำเสียงดัง ทำให้นกตื่นตกใจ จะสร้างความเครียด ความกลัวให้นก นกอาจจะไม่กล้าหาอาหาร และถ้านกบินหนีก็จะเสียพลังงานโดยไม่จำเป็น
xx- หลีกเลี่ยงการเฝ้านกเป็นเวลานาน ไม่ควรเฝ้าที่อยู่อาศัย ที่หลับนอน ที่หากินเป็นเวลานาน เพราะจะให้นกกลัวไม่กล้าหาอาหาร ไม่กล้าหลับนอน และพักผ่อน ทำให้นกอ่อนแอลง
xx- หลีกเลี่ยงการรบกวนหรือขัดขวางการหาอาหาร ทำให้นกหาอาหารได้น้อยลง หรืออาจต้องเดือดร้อนหาแหล่งอาหารใหม่
xx
- หลีกเลี่ยงการให้อาหารล่อนก เพราะจะทำให้นกเสียนิสัย ขาดความระมัดระวัง และถ้าให้อาหารที่เดิมๆ จะทำให้นักล่าสังเกตเห็นนกได้ง่ายขึ้น

เป็นต้น

 

3. ควรระวังมิให้กิจกรรมของเราก่อความเสียหายแก่ถิ่นอาศัยและรังของนก รวมทั้งไม่ดัดแปลงสภาพแวดล้อมบริเวณรังนก

.....
พ่อแม่นกได้พยายามอย่างดีที่สุดที่จะเลือกจุดทำรังที่ปลอดภัยมิดชิด เหมาะสมในการกกไข่ เลี้ยงดูลูกอ่อน ป้องกันภัยจากสภาพอากาศ และพลางตัวจากศัตรู การดัดแปลงสภาพรอบรัง เช่น การตัดกิ่งไม้ ใบไม้ แม้เพียงเล็กน้อย ก็อาจทำให้นกทำรังไม่ประสบผลสำเร็จ


4. ควรหลีกเลี่ยงการกระทำใดๆ บริเวณรังที่อาจนำพาสัตว์นักล่าสู่รังนก ทำให้นกเครียด ตื่นกลัว หรือทำรังเลี้ยงลูกไม่สำเร็จ

.....ช่วงที่นกทำรังเป็นช่วงเวลาที่ละเอียดอ่อนเราจึงควรหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้รัง เพราะหาก พ่อแม่นกเครียดหรือตื่นกลัว อาจทิ้งรังและลูกๆ ของมันได้ อีกทั้งการทำกิจกรรมต่างๆ บริเวณรัง อาจทำให้รังนั้นถูกพบจากสัตว์นักล่า เช่น เหยี่ยว งู ลิง ได้ง่ายขึ้น

 

5. ใช้วิจารณญานในการบอกต่อเมื่อพบนกหายากหรือนกทำรัง เพราะการมาเยือนของคน จำนวนมากอาจรบกวนนก ถิ่นอาศัยและเจ้าของพื้นที่ได้
.
....
เมื่อพบนกหายากและนกทำรัง ก่อนที่จะบอกต่อผู้อื่นเราควรพิจารณาให้ดีว่าข่าวนั้นจะนำมาซึ่ง คนจำนวนมากจนเกิดการรบกวนนกหรือไม่ ก่อความเสียหายแก่พื้นที่ หรือสร้างปัญหาให้กับเจ้าของ พื้นที่หรือไม่ รวมทั้งไม่ควรบอกตำแหน่งรังแก่สาธารณะ เพื่อหลีกเลี่ยงภัยจากผู้ประสงค์ร้าย เช่น นักล่านก คนเก็บรังนกและลูกนก

 

6. หากพบนกหายากหรือนกทำรังที่คิดว่าควรได้รับการปกป้องคุ้มครองเป็นพิเศษ ควรแจ้งเจ้าหน้าที่ในพื้นที่หรือสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย

....เมื่อพบนกหายากหรือรังนกที่อยู่ในสภาวะที่เสี่ยงต่อการสูญเสีย เช่น พบนกหายากได้รับบาดเจ็บ ติดกับดัก ถ้าปล่อยไว้อาจจะเสียชีวิต แม้จะเป็นตามครรลองตามธรรมชาติ แต่ปริมาณนกชนิดนี้อาจจะมีน้อย และส่งผลต่อการดำรงเผ่าพันธุ์ได้ หรือพบรังนกที่อาจได้รับอันตราย เช่น กิ่งไม้ที่สร้างรังใกล้หักหรือสร้าง ในบริเวณที่มีการสัญจร ก็ควรช่วยเหลือเบื้องต้น หรือทำป้ายเตือน และควรแจ้งเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช สายด่วนสิ่งแวดล้อม หรือสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติ แห่งประเทศไทย เพื่อหาทางช่วยเหลือต่อไป

 

7. ควรบันทึกรายงานการพบนก และส่งรายงานแก่สมาคมฯ เพื่อประโยชน์ในการรวบรวมข้อมูล เพื่อการอนุรักษ์

....ควรช่วยกันส่งรายงานการพบนก นกหายาก และนกทำรัง แก่สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย บันทึกรายละเอียดการพบ เช่น จำแนกชื่อนก จำนวน เพศ วัน เวลาที่พบ หรือขอแบบฟอร์มรายงานการพบนก ได้จากสมาคมฯ เพื่อเป็นข้อมูลในการวิจัยและการอนุรักษ์ต่อไป

8. ควรเคารพในสิทธิของผู้อื่นและเจ้าของพื้นที่ รวมทั้งไม่เข้าพื้นที่ที่เจ้าของมิได้อนุญาต

....ควรแสดงมารยาทที่ดี ให้เกียรติต่อเจ้าของพื้นที่ ไม่ก่อกวนความสงบสุขในพื้นที่ ขออนุญาตก่อนเข้าพื้นที่ทุกครั้ง และควรระวังมิให้เกิดความเสียหายแก่พื้นที่ เช่นใช้การเดินแทนการขับรถที่อาจก่อให้เกิดฝุ่นและหลุมบ่อบนถนน

9. ช่วยกันสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของการดูนกและเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับนกแก่บุคคลทั่วไป

....ควรแสดงมารยาทที่ดี ให้เกียรติต่อผู้อื่น รวมทั้งนักดูนกท่านอื่นเสมอ ไม่ควรให้การดูนกของเราขัดจังหวะการ ทำกิจกรรมของผู้อื่น ควรบอกกล่าวข้อดีและชักชวนผู้อื่นให้เห็นประโยชน์ของการดูนก อีกทั้งช่วยกัน สนับสนุนกิจกรรม อุดหนุนสินค้า และบริการของท้องถิ่นในพื้นที่ที่เข้าไปดูนก เพื่อให้ผู้พบเห็นเกิดความ รู้สึกที่ดีต่อกิจกรรมดูนก

 

10. ช่วยกันเผยแพร่ข้อพึงปฏิบัติสำหรับนักดูนก และช่วยสนับสนุนกิจกรรมใดๆ ที่ทำขึ้นเพื่อการอนุรักษ์นก และถิ่นอาศัย

......
เนื่องจากกิจกรรมดูนกมีการขยายตัวอย่างรวดเร็ว ผู้ที่เริ่มต้นดูนกอาจยังไม่ทราบว่าการดูนกที่ถูกต้อง ควรทำอย่างไร มีวิธีปฏิบัติตัวอย่างไร นักดูนกที่มีประสบการณ์ควรช่วยกันเผยแพร่ความรู้และข้อพึงปฏิบัติ ให้กับนักดูนกท่านอื่นๆ และช่วยกันสนับสนุนโครงการอนุรักษ์นก และถิ่นอาศัยต่างๆ เพื่อให้การดูนก เกิดประโยชน์สูงสุด ทั้งกับตัวนก นักดูนก ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม